COP17-ի վճռորոշ օրերը․ աշխարհը Երևանում փորձում է պայմանավորվել բնության պահպանության շուրջ

Բացում- COP17-ի՝ Կենսաբազմազանության մասին կոնվենցիայի կողմերի 17-րդ համաժողովի ավարտին ընդառաջ՝ Երևանում վճռորոշ փուլ են մտնում բնության պահպանության շուրջ միջազգային բանակցությունները։ Մինչև հոկտեմբերի 30-ը երկրները պետք է ոչ միայն գնահատեն մինչև 2030 թվականը ստանձնած պարտավորությունների կատարման ընթացքը, այլև համաձայնության գան դրանք արագացնելու քայլերի շուրջ։ Ֆինանսավորման շուրջ տարաձայնություններից մինչև կենսաբազմազանության կորստի կասեցման մեխանիզմներ՝ համաժողովի արդյունքներից է կախված՝ քաղաքական հանձնառությունները որքանով կվերածվեն գործնական գործողությունների։

Միջազգային հանրության աչքերն ու ականջները Երևանի սրտում էին դեռ COP17-ի՝ Կենսաբազմազանության մասին կոնվենցիայի կողմերի 17-րդ համաժողովի պաշտոնական մեկնարկից օրեր առաջ։ Հենց այստեղ պիտի ընդունվեն որոշումներ, որոնք վճռորոշ պետք է դառնան մոլորակի կենսաբազմազանության պահպանման և միջազգային բնապահպանական մարտահրավերների հաղթահարման համար։

Համաժողովի մեկնարկին ընդառաջ՝ «Առաջնորդները հանուն բնության» գագաթնաժողովում, Երևանից հնչեցին հայտարարություններ, որոնք մինչև օրս միջազգային մամուլի գլխագրերում են։ Իրանի նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանը գործածեց «էկոցիդ»՝ բնապահպանական ցեղասպանություն եզրույթը՝ բացատրելու, թե ինչ անդառնալի հետևանքներ են թողնում զինված հակամարտությունները բնության վրա։

«Բնությունը չի ճանաչում քաղաքական սահմաններ։ Ջրի, հողի և մթնոլորտի աղտոտման տարածումը կանգ չի առնում պետությունների սահմաններին, ուստի շրջակա միջավայրի փոփոխությունները և պատերազմի հետևանքով կրած վնասները միջազգային լուծումներ են պահանջում։ Զինված հակամարտությունների էկոլոգիական հետևանքները կարող են շարունակվել տարիներ, անգամ մի քանի սերունդների կյանքի ընթացքում, և ընդգրկել հսկայական տարածքներ։ Այս իրողության մասին է վկայում բռնաճնշումների ենթարկված Գազայի հատվածին պատճառվող վնասը։ Կան մեծ հողատարածքներ, որտեղ առաջիկա հարյուրամյակների ընթացքում հնարավոր չի լինի բնական էկոլոգիական գործունեություն իրականացնել։ Մեր տարածաշրջանում ևս ագրեսիվ պատերազմների հետևանքները տեսանելի են։ Դա էկոցիդ է։ Դա բնապահպանական ցեղասպանություն է»։

Ջրի սակավություն, գլոբալ տաքացման անդառնալի հետևանքներ, էնդեմիկ տեսակների պահպանման ֆինանսական հնարավորությունների ընդլայնում, կանաչ տնտեսություն․ երևանյան համաժողովի օրակարգն ամենահագեցածն է նախորդ COP-երի համեմատ։ COP17-ի նախագահ, շրջակա միջավայրի նախարար Համբարձում Մաթևոսյանը «Ռադիոլուրի» հետ զրույցում համոզմունք հայտնեց, որ Հայաստանի նախագահությամբ հնարավոր կլինի հաղթահարել բանակցային խոչընդոտները և հասնել համաձայնության։

«Քանի որ օրակարգային կետերը բավականին շատ են, բանակցող կողմերը, կարծում եմ, «մարտական» են տրամադրված, բայց ես վստահ եմ, որ Հայաստանի Հանրապետության նախագահությունն ունի բոլոր հնարավորությունները՝ հարթեցնելու բանակցող կողմերի միջև առկա խոչընդոտները, և մենք վերջում ունենանք կոնսենսուսային որոշումներ»։

ՄԱԿ-ի Կենսաբազմազանության մասին կոնվենցիայի գործադիր քարտուղար Աստրիդ Շոմաքերի խոսքով՝ տարբեր, այդ թվում՝ քաղաքական տարաձայնությունները չպետք է խանգարեն առաջնորդներին համատեղ բնապահպանական որոշումներ կայացնելուն։

«Գաղտնիք չէ, որ այստեղ կլինեն տարբեր պետությունների ներկայացուցիչներ, որոնց միջև կան քաղաքական տարաձայնություններ։ Հարցն այն է, թե ինչպես կարելի է այդ տարաձայնությունները հաղթահարել՝ կենսաբազմազանության պահպանության և բնության փրկությանն ուղղված համատեղ աշխատանքի շրջանակում։ Օրակարգի բոլոր հարցերն էլ կարևոր են, սակայն այս համաժողովի առանցքում հավաքական առաջընթացի համաշխարհային գնահատումն է։ Մենք փորձում ենք հասկանալ, թե ինչ որոշումներ պետք է կայացնենք՝ ավելի արագ առաջ շարժվելու համար»։

Կենսաբազմազանության կորստի դեմ պայքարում աշխարհը հետ է մնում ստանձնած պարտավորություններից։ Երևանում անցկացվող COP17-ը պետք է ոչ միայն գնահատի առաջընթացը, այլև ճանապարհներ գտնի քաղաքական խոստումներն իրական գործողությունների վերածելու համար։ Համաժողովի գլխավոր նպատակը այսպես ձևակերպեց ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Անտոնիու Գուտերեշը։

Չորս տարի առաջ՝ Կունմին-Մոնրեալի կենսաբազմազանության գլոբալ շրջանակով, երկրները ստանձնել են մինչև 2030 թվականը կենսաբազմազանության կորստի կասեցմանն ու բնության վերականգնմանն ուղղված 23 թիրախի հասնելու պարտավորություն։ Համաշխարհային գնահատման արդյունքները ցույց են տալիս, որ դրանց մի մասի ուղղությամբ առաջընթացն ավելի նկատելի է, քան մյուսների։ Ինչո՞ւ պետությունները չեն կատարում միջազգային մակարդակով ստանձնած պարտավորությունները, և որո՞նք են դրա հիմնական պատճառները։ Հենց այս հարցերը պետք է դառնան երևանյան համաժողովի քննարկումների առանցքը։

«Զեկույցը նաև ցույց է տալիս անհամապատասխանություն հավակնությունների և գործողությունների միջև։ Թույլ տվեք ներկայացնել նաև մի վատ նորություն։ Ազգային կենսաբազմազանության նպատակների կեսից էլ պակասն է ճիշտ ուղու վրա։ Եթե թիրախները կատարվեն, մինչև 2030 թվականը ցամաքային էկոհամակարգերի միայն 26 տոկոսը և ծովային էկոհամակարգերի 12 տոկոսը պաշտպանված կլինեն։ Դա զգալիորեն պակաս է Մոնրեալում համաձայնեցված 30 տոկոսանոց նպատակից»։

Ավելի քան 10 հազար միջազգային հյուրեր COP17-ի կապույտ՝ պաշտոնական բանակցությունների և քննարկումների գոտում փորձում են գտնել մի շարք կարևոր հարցերի պատասխաններ։ Բանակցությունների առանցքային տարաձայնություններից մեկը ֆինանսավորումն է։ Քննարկվում է, թե ինչպես պետք է ապահովվեն զարգացող երկրների բնապահպանական ծրագրերի համար անհրաժեշտ միջոցները, ովքեր պետք է ֆինանսավորեն դրանք և ինչ մեխանիզմներով։

Զարգացող երկրները պահանջում են ավելի հստակ ու կանխատեսելի միջազգային ֆինանսավորում։ Մյուս կողմը շեշտում է տարբեր աղբյուրներից, այդ թվում՝ մասնավոր հատվածից միջոցներ ներգրավելու անհրաժեշտությունը։ Քննարկվում է նաև՝ պահպանե՞լ գործող ֆինանսական մեխանիզմը՝ Գլոբալ բնապահպանական հիմնադրամի շրջանակում, թե՞ ստեղծել առանձին մեխանիզմ։

Քննարկումները շարունակվում են։ Ակնկալվում է, որ համաձայնության կհասնեն համաժողովի վերջին օրերին՝ ամփոփելով բանակցությունների արդյունքները։

Բուռն քննարկումների սեղանին են նաև այն, թե սերունդներով որոշակի տարածքներում ապրող և անտառների, բույսերի, կենդանիների ու էկոհամակարգերի մասին գիտելիքներ պահպանած համայնքներն ինչպես պետք է մասնակցեն իրենց գիտելիքներով այդ տարածքներին վերաբերող որոշումների կայացմանը։

ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Անտոնիու Գուտերեշն ընդգծել է` համաժողովն արդյունավետ կլինի, եթե պետությունները պատասխաններ տան այս բոլոր հարցերին։

«Այս զեկույցում ներկայացված ապացույցները ցույց են տալիս, թե ուր ենք գնում և ուր պետք է գնանք, եթե ցանկանում ենք հաղթահարել երեք ճգնաժամերը և ավարտել բնության դեմ պատերազմը։ Զարգացող երկրներում պետք է մոբիլիզացվեն ֆինանսական միջոցներն ու կարողությունները։ Ավելի մեծ մասշտաբով երկրները պետք է կատարեն իրենց պարտավորությունները»:

Մինչ կապույտ գոտում որոշում կայացնողները բուռն քննարկումներով փորձում են հասնել մոլորակի համար ճակատագրական որոշումների, համաժողովի կանաչ՝ հանրության համար բաց գոտում Հայաստանը ներկայացնում է իր կենսաբազմազանությունն ու մարդ-բնություն կապի մշակութային կողմը։ Այստեղ քննարկումներին կարող են մասնակցել բոլոր ցանկացողները։

Մեկ շաբաթ շարունակ Հայաստանի տարբեր հատվածներից Երևան եկած երիտասարդներն այստեղ ցուցադրել են բնապահպանական թեմաներով իրենց նորարարական լուծումները, խոսել Սևանա լճի հիմնախնդրի, Ամուլսարի, գետերի ու վայրի բնության աղտոտվածության մասին։

Ամփոփելով կանաչ գոտու առաջին շաբաթը՝ շրջակա միջավայրի նախարարի տեղակալ Արամ Մկրտչյանն ասում է՝

«Ամենակարևոր իրադարձությունն այն է, որ Երևանում մենք կենտրոնացել ենք բնապահպանական խնդիրների վրա, և ոչ միայն պաշտոնատար անձինք, ոչ միայն երկրների պաշտոնական պատվիրակությունները, այլ հասարակությունն ամբողջությամբ։ Հասարակությունը ծանոթանում է բնապահպանական խնդիրներին, մոտ է գտնվում դրանց, առնչվում է դրանց հետ, ինչը բերելու է և՛ կրթվածության, և՛ գիտակցության, և՛ այդ խնդիրները լուծելու լավ առաջարկներ ու ցանկություն»։

Կանաչ գոտում նախորդ շաբաթ նաև բողոքի ակցիաներ անցկացվեցին, օրինակ, ընդդեմ Ամուլսարի հանքավայրի շահագործման։ Բնապահպան Նազելի Վարդանյանը մտահոգություն հայտնեց հանքարդյունաբերության հնարավոր հետևանքների վերաբերյալ։

«Ոչ մի կերպ չի կարելի թույլ տալ հանքարդյունաբերությունը Ամուլսարում։ Մենք Ջերմուկն ենք կորցնում, մենք կորցնում ենք Սևանը։ Բոլոր փորձագետները միաձայն ասել են՝ այդ ջրերն աղտոտվելու են, և դուք 500 տարի միլիարդներ էլ ծախսեք, չեք վերականգնելու»։

Իշխանությունը, մինչդեռ, պնդում է, որ Ամուլսարի ծրագրի բնապահպանական ռիսկերը գնահատվել են, իսկ հանքի շահագործման ընթացքում ջրի, օդի և այլ ցուցանիշները պարբերաբար դիտարկվելու են։ Վարչապետ Փաշինյանը հանքի շահագործման մեկնարկի ժամանակ հայտարարել էր, որ կառավարությունը համոզված է՝ բնապահպանական ռիսկերը վերահսկելի են, իսկ Ամուլսարը կարող է դառնալ նոր որակի՝ հանքարդյունաբերության օրինակ։

Հայաստանի քաղաքական դաշտում, սակայն, ավելի շատ քննարկվեց ոչ թե համաժողովի բովանդակությունը, այլ դրա կազմակերպչական աշխատանքների ծախսերը։ Փաշինյանը, «Ռադիոլուրին» իմ պատասխան, անդրադարձավ այդ քննադատություններին՝ ընդգծելով, որ երկրի ճանաչելիությունը զուտ հեղինակության հարց չէ, և այն կարող է արտահայտվել նաև տնտեսական ակտիվությամբ։

«Այդ 31 մլնի մասին որ խոսում են, այդ մարդիկ թող դուրս գան և Երևան քաղաքում մտնեն հյուրանոցներ, որոնք լիքն են ու տեղ չկա, մտնեն սրճարաններ, որոնք լիքն են և տեղ չկա, մտնեն ռեստորաններ, որոնք լիքն են և տեղ չկա։ Խոսեն տաքսու վարորդների հետ, որոնք միշտ կբողոքեն, իհարկե, բայց աշխատանքի խնդիր չունեն։ Այսօր ես սեպտեմբերի թվերը հրապարակեցի՝ Հայաստանում աշխատատեղերի նոր բացարձակ ռեկորդ է արձանագրվել, և այլն, և այդպես շարունակ»։

Ընդդիմությունը COP17-ը քննադատելիս նշում էր նաև, որ, չնայած Հայաստանի՝ Եվրամիությանն անդամակցելու ձգտումներին, եվրոպական երկրներից որևէ ղեկավար չի մասնակցել առաջնորդների գագաթնաժողովին։ Փաշինյանը հակադարձում է՝ հիշեցնելով եվրոպացի առաջնորդների՝ Հայաստան կատարած վերջին այցերը։

«Եվրոպական լիդերներն ընդամենը վերջերս էին շատ մեծ և գրեթե ամբողջական կազմով այցելել ՀՀ։ ՀՀ այս տարի այցելել է ԱՄՆ փոխնախագահը, և դեռ բարձրաստիճան փոխայցերը կշարունակվեն»։

COP17-ի բանակցությունների վճռորոշ փուլը դեռ առջևում է։ Հաջորդ շաբաթ՝ հոկտեմբերի 26–31-ը, Հայաստան կայցելի ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի օգնական, ՄԱԿ-ի զարգացման ծրագրի ադմինիստրատորի տեղակալ և Եվրոպայի ու ԱՊՀ երկրների տարածաշրջանային բյուրոյի տնօրեն Իվանա Ժիվկովիչը։ Նա կմասնակցի բարձր մակարդակի քննարկումներին, որոնց առանցքում են կենսաբազմազանության պահպանման ֆինանսավորումն ու միջազգային հանձնառությունները գործնական քայլերի վերածելը։

Հոկտեմբերի 27-ին և 28-ին կանցկացվի նախարարական բարձր մակարդակի շփումը` առաջ մղելու բանակցությունները և լուծումներ գտնել դեռևս չհամաձայնեցված հարցերի շուրջ։ Քննարկումների օրակարգում են նաև լեռնային ու քաղցրահամ ջրերի էկոհամակարգերի պահպանությունը, կենսաբազմազանությանը վնասող սուբսիդիաների բարեփոխումը և բնության վերականգնումը։

Հոկտեմբերի 30-ին ավարտվող համաժողովի արդյունքները պետք է հստակեցնեն, թե ինչ քայլերով են երկրները արագացնելու մինչև 2030 թվականը կենսաբազմազանության կորստի կասեցմանն ու բնության վերականգնմանն ուղղված գլոբալ նպատակների կատարումը։

Անահիտ Սվարյան24 Հոկտեմբերի, 2026, 17:47

5 րոպե կարդալու

Տարածել

Facebook

X

Reddit

VKontakte

Telegram

Տարածել էլ-փոստով

Տպել

Աղբյուր՝ Հայաստանի Հանրային Ռադիո